Meidoorn
-
Ergens midden in de zomer, rond eind juli, is er een moment dat de lucht anders voelt. Vroege ochtenden zijn frisser, de tuin krijgt een soort aardse geur. Het licht van de zon is dieper, kleuren in de tuin veranderen heel langzaam naar warmere tonen. Mijn lichaam begint op dat moment van ommekeer ook echt te snakken naar verkoeling. De zin in kaarsjes, wind en donkerte wordt groter, al is de zomer nog lang niet over en geniet ik ook zo van deze warme maanden. De tijd van appels, peren, mirabellen, pruimen, tomaten, vlierbes en zo veel meer… Alles voelt rijp en boordevol zon.
Meidoorn hoort helemaal bij dit gevoel. Een aankondiging van de nazomer. Het einde van een lange reis van transformatie. Van jonge frisgroene blaadjes en witte knoppen naar donkergroen, naar steeds diepere bloedrode besjes.
Toch zijn we daar nog nèt niet. Het einde hangt in de lucht, maar de transformatie is nog volop aan de gang.
De hitte van deze zomer zorgt ervoor dat wel het sneller gaat dan ooit. Hier in Frankrijk zijn de besjes nu oranje-rood.
Een goed moment dus om het alvast over dit bijzondere boompje te hebben.
-
Ken je de meidoorn nog niet? Laat je ogen dan dwalen door heggen en struikgewas en zoek naar zijn witte bloemetjes in mei en zijn rode besjes in de herfst. In de winter hangen deze diep rode bolletjes als kerstversiering op zijn kale takken.
Je vindt de meidoorn vaak ook rondom velden, als een levende barrière voor het vee in de wei. Als je geluk hebt vind je hem trots in het midden.
Voor de mens is deze kleine boom al heel lang een dierbare vriend. Hij voorziet ons van voedsel, preventief en helend medicijn en er hangt een wolk van volksverhalen en sprookjes om dit boompje. Laat ik daar mee beginnen.
-
Geloof en verhalen rondom de Meidoorn
In de Middeleeuwen stond de meidoorn bekend als een symbool van hoop. In heel West-Europa werd hij gezien als een magische boom met beschermende en visionaire krachten. Men geloofde bijvoorbeeld dat de meidoorn bescherming bood tegen bliksem en stormen, en dat in huizen waar de plant werd bewaard, geen kwaadaardige geesten konden binnendringen.
Romeinen plaatsten meidoorn in wiegjes van kinderen om ze te beschermen tegen boze intenties en als je een beetje meidoorn in een zakje meenam tijdens het vissen, zou dat een goede vangst garanderen.
De oude Germanen verbrandden meidoorn takken op hun brandstapels, zodat de ziel van de overledene via de brandende doornen kon ontsnappen.
Deze boom werd in het algemeen gezien als een verbinding van het aardse naar het spirituele rijk. In Keltische verhalen is de meidoorn een opening naar de ‘Andere Wereld’ (Otherworld), een parallelle wereld van goden en godinnen, waar de doden verder leven en het feeën-volk huist.
Het omhakken van een alleenstaande meidoorn werd (en wordt soms nog!) in Ierland als een ernstige daad beschouwd. Als je de boom omhakt zouden de feeën kwaad worden en de meidoorns’ beschermende kracht over eigendom, huis en gezin’ verdwijnen.
Als je de meidoorn tegenkomt tussen eiken en essen, kun je er zeker van zijn dat dat een heilige plek is waar feeën wonen.
Wil je de ingang naar het land van de feeën zelf ook eens zien? Val dan in slaap onder een meidoorn tijdens de volle maan in mei, of op de avond vòòr 1 mei…
Een ander verhaal is dat meidoorn bomen ook wel eens heksen zouden kunnen zijn, die gekozen hadden om zichzelf in bomen te veranderen. Deze heksen dansten en voerden hun rituelen jarenlang uit onder een meidoorn voordat ze zichzelf ook in deze boom omtoverde.
De meidoorn wordt vaak geassocieerd met het Beltane-festival. Judith Berger schrijft in haar boek ‘Herbal Rituals’: « Bij de oude Beltane-rituelen werden een vrouw en een man gekozen als meikoningin en -koning om het huwelijk van de godin en de god te symboliseren. Ze waren gehuld in groen en gekroond met kransen van meidoornbloesems, want de afrodiserende geur van de bloemen moedigde het paar aan om de heer en dame van de zomer na te volgen door de hele nacht feest te vieren in de velden. »
Geliefden trouwden onder de bloeiende takken van de meidoorn, zodat de boom hun verbond zou zegenen met liefde en vruchtbaarheid. Jonge vrouwen droegen de bloesems in hun haar om een liefdespartner aan te trekken.
-
In Glastonbury groeit een bijzonder variant van de meidoorn, die de ‘Heilige Doorn’’ (Holy Thorn) genoemd wordt. Het wonderbaarlijke van deze meidoorn is dat hij twee keer per jaar bloeit, rond Kertmis en rond Pasen. De legende over de oorsprong van deze boom gaat als volgt:
Jozef van Arimathea, een rijke man die het mogelijk had gemaakt dat Jezus een graf kreeg, reisde jaren na Jezus’ dood naar Glastonbury, Engeland. Hij droeg de Heilige Graal, waarmee hij het het bloed van Jezus had opgevangen, met zich mee. Aangekomen in Glastonbury was hij erg vermoeid van zijn reis. Hij plantte zijn wandelstaf in de grond, en viel in slaap.
De volgende ochtend had zijn staf wortel geschoten. De staf werd een prachtige meidoorn die iedere Kerstmis op wonderbaarlijke wijze bloeide.
De nazaten van deze boom groeien nu nog in Glastonbury. Elk jaar, op 8 december, wordt als traditie een tak van de meidoornboom die in de kerktuin staat, gezonden naar het Britse Koningshuis, waar het als versiering dient op de Kersttafel.
De doornenkroon van Jezus zou ook van meidoorntakken zijn gemaakt.
Judith Berger schrijft : «Tot op de dag van vandaag hangen reizigers op 1 mei stukjes kleding en linten in de doornen van deze heilige boom en fluisteren wensen in de stof. Wanneer deze stroken door de wind worden bewogen, fluisteren ze de wensen in de oren van feeën die deze geschenken graag op grillige wijzen aan de mensen geven. »
-
Nu over naar de meidoorn in al zijn aardse, fysieke glorie. Hoe wordt de boom gebruikt? Hoe herken je hem? Wat zijn zijn bestandddelen?
❦
-
MEIDOORN
Vooral de Crateagus oxycantha en de Crateagus monogyna zie je veel in Nederland en Frankrijk.
In Nederland wordt dit boompje ook wel Haagdoorn of Steendoorn genoemd.
Hoe herken je de meidoorn?
Het is een vrij kleine boom met grote puntige doornen aan zijn takken. Hij wordt tot zo’n 8 meter hoog en kan behoorlijk oud worden (tot 400 jaar). Zijn bladeren zijn verdeeld in drie tot vijf ondiepe en diepe lobben en hebben een zaagtand-achtige rand. De crème-witte, soms roze-witte, geurende bloemen, die in trossen langs de doornige takken groeien, verschijnen eind april, begin mei. Ze hebben talloze felroze meeldraden in het midden van hun vijf fragiele bloemblaadjes. De bloemen worden meestal geoogst wanneer ze net open zijn, of nog in de knop zitten. Voordat de wind mee aan de haal gaat. De felrode bessen worden rond september geoogst. Ze blijven de hele herfst aan de boom hangen. De bessen bevatten meestal één, maar soms twee of drie grote zaden. Als je de bloemen of bessen plukt, zorg er dan voor dat je niet al te veel meeneemt, laat het meeste over voor de vogels en bijen. Je vindt de meidoorn langs wegen, in struikgewassen en velden. Er zijn meer dan 280 soorten meidoorn bomen wereldwijd, waarvan er veel op dezelfde manier worden gebruikt.
-
Geneeskracht
Cardiotonicum / Bloedsomloop tonicum / Normaliseert de bloeddruk / Antioxidant / Diureticum / Krampstillend / Samentrekkend
Meidoorn is zeker hèt kruid bij uitstek voor het HART. Het emotionele hart en het fysieke hart. Het wordt beschouwd als ‘voeding voor het hart’. Meidoorn versterkt, tonifieert de hartspier en de bloedvaten. Het verwijdt de slagaders en aders, waardoor het bloed vrijer door het lichaam kan stromen. Dit is voornamelijk te danken aan het hoge gehalte bioflavonoïden en proanthocyanidinen. Deze bestanddelen ontspannen en verwijden de slagaders, met name de kransslagaders (die het hart voeden). Zo worden ze goed van zuurstof voorzien en krijgen ze een betere aanvoer van glucose en voedingsstoffen. Het hart zorgt er vervolgens voor dat het bloed naar alle andere organen circuleert om die weer van voedingsstoffen te voorzien.
Deze bioflavonoïden en proanthocyanidinen zijn krachtige antioxidanten die vrije radicalen in het lichaam bestrijden. Ze beschermen het hart en het cardiovasculaire systeem tegen oxidatieve stress en chronische ontstekingen. Zij helpen degeneratie van bloedvaten te voorkomen of te verminderen en de ophoping van vet in de slagaders te voorkomen. Meidoorn wordt daarom ook gebruikt bij atherosclerose.
Voor mensen met milde tot matige hartproblemen, zoals hartkloppingen, een verminderde hartfunctie, cholesterol, vermoeidheid, opvliegers, tinnitus en pijn bij verhoogde inspanning, is meidoorn een goede helper.
Meidoorn reguleert ook de samentrekkingen van de hartspier. Het hart zal langzamer, maar krachtiger en effectiever kloppen. Voor een vermoeid hart, dat snel klopt maar zwak is, is dit precies wat nodig is!
Ook normaliseert meidoorn de bloeddruk. Het verlaagt de bloeddruk, dat is een bekend feit, maar het lijkt deze ook te stabiliseren wanneer deze te laag is.
Meidoorn werkt niet zoals een pil om ergens snel vanaf te zijn. Zoals veel planten heeft hij zijn tijd nodig om beetje bij beetje, constructief, het lichaam te genezen en te versterken. Bij meidoorn hebben we het dan niet over weken, maar eerder maanden onafgebroken gebruik. Het werkt dus niet direct, maar op de lange termijn. Maar het kan wel degelijk genezen, terwijl andere hartmedicijnen soms alleen palliatief werken. Rustig aan, maar effectief. Zie het als een zaadje dat je elke dag een beetje water geeft. Na wat tijd, liefde en aandacht wordt het een prachtige, sterke plant. Gun jezelf die tijd.
Dit kruid wordt ook gebruikt bij angina, een vorm van pijn op de borst die wordt veroorzaakt door een verminderde bloedtoevoer naar het hart, vaak een symptoom van coronaire hartziekte, ook wel angina pectoris genoemd. Bij een ernstige aanval van angina pectoris is meidoorn niet sterk genoeg als geneesmiddel.
Ook patiënten met diabetes type 2 kunnen baat hebben van de meidoorn. Vooral van zijn bessen. Zij hebben naast deze ziekte vaak ook hart- en vaatziekten. Beide aandoeningen vinden hun oorsprong in chronische ontsteking. Een onderzoek uit 2022 naar de moleculaire mechanismen van meidoorn bij de onderliggende oorzaken van diabetes concludeerde dat meidoornbes extracten zowel therapeutisch als beschermend lijken te werken tegen diabetes gerelateerde complicaties in verschillende organen. Dit gebeurt via moleculaire mechanismen zoals het verlagen van triglyceriden, cholesterol en VLDL (very low-density lipoprotein), en het verhogen van de antioxidant activiteit van superoxidedismutase, catalase, glutathionperoxidase en de totale antioxidant capaciteit. De bessen verlagen ook de bloeddruk van patiënten met diabetes type 2.
Meidoorn is geen kalmerende plant, maar helpt je toch te ontspannen voor het slapengaan. Hoe werkt dat? Het reguleert het hartritme en vermindert zo de prikkelbaarheid van het zenuwstelsel.
Zowel de bloemen als de bessen zijn samentrekkend en worden gebruikt in een afkooksel tegen keelpijn.
De bast van jonge takken kan koorts verlagend werken.
Een kompres van de bladeren en vruchten kan vastzittende doornen en splinters uit de poten van dieren trekken.
-
Bessen, bloemen of bladeren?
Christophe van ‘AltheaProvence’ legt het verschil uit tussen de bessen en de bloeiende toppen:
“De bloemen en bladeren hebben een cardiotonische werking, zij reguleren de hartfunctie. Ze hebben ook een vaatverwijdend effect, waardoor ze de bloedvaten ontspannen, wat gunstig is bij hoge bloeddruk. De bloemen en bladeren hebben een sneller en directer effect op de cardiovasculaire functie, op de korte termijn.”
-
“De vruchten (bessen) zijn zeer rijk aan antioxidanten, aan flavonoïden, die een ontstekingsremmende werking hebben en de bloedvaten beschermen. Ze blokkeren de oxidatie van LDL (low-density lipoprotein) en andere verschijnselen die aan de basis liggen van de ontwikkeling van vetophoping in de slagaders. Ze helpen ook bij alle stofwisselingsstoornissen. Het heeft dus een actieve en beschermende werking, en dat voor de lange termijn.”
Wat ik leerde is dat een combinatie van de bloeiende toppen en de bessen, het krachtigste effect heeft. Maar dat ze apart van elkaar ook prima hun werk doen.
Emotioneel
Op emotioneel vlak kan meidoorn helpen bij liefdesverdriet. Bij een gebroken hart of diep verdriet gebruik je de bloemen in een zeer lage dosering : een paar druppels van de bloementinctuur drie keer per dag voor ondersteuning. Bij liefdesverdriet en rouw is een mooie combinatie: meidoorn en rozenblaadjes.
« Meidoorn is ook een geweldig middel tegen ‘gebroken harten’ en tegen depressie en angst. Het is een specifiek middel voor mensen die moeite hebben hun gevoelens te uiten of die hun emoties onderdrukken. Meidoorn helpt het hart te bloeien, zich te openen en te genezen » - Rosemary Gladstar
Hoe te gebruiken
We gebruiken de bloeiende toppen (bloemen en bladeren, plus een stukje stengel) en de vruchten (bessen).
Het is natuurlijk heel erg belangrijk om de plant / boom goed te identificeren. Je moet er 100% zeker van zijn dat je de goede boom te pakken hebt. Kruiden / bloemen / planten / bessen kùnnen giftig zijn!
Meidoorn is een versterkend kruid en moet gedurende een langere periode worden gebruikt om effectief te zijn.
-
Tinctuur
De meest gebruikte bereiding is een tinctuur van de bloeiende toppen of de bessen. Tincturen kan je op verschillende manieren maken, maar de methode die volgt is effectief en makkelijk:
Je hebt nodig:
~ Bloeiende toppen of bessen van de meidoorn, vers of gedroogd.
~ Een schone, glazen pot met grote opening en een schone deksel (zonder karton)
~ 40% alcohol als je gedroogde plantdelen gebruikt (vodka, gin of brandy is het meest gebruikelijk) en 50% voor verse plantdelen. Bij verse plantdelen gebruik je over het algemeen een hoger percentage alchohol, omdat de plant zelf nog vocht bevat. Je kan er ook voor kiezen om de plantdelen een paar uur op een schaduwrijk plekje te drogen, zodat er alvast een beetje vocht uit condenseert. Zo behoudt de plant al zijn verse bestanddelen en raakt toch een beetje vocht kwijt. Dan kan je eventueel 40% alcohol gebruiken, als je niets anders kunt vinden.
~ Etiket
~ Kom en fijne zeef
~ Kaasdoek
~Trechter
~ Andere glazen flesjes om de tinctuur in te bewaren. Het liefst van getint glas, zodat het licht er niet bij kan.
1) Snij de bloeiende toppen of bessen zo fijn mogelijk. Het beste is om verse plantendelen te gebruiken voor tinctuur, maar een goede kwaliteit gedroogde plant is ook prima.
2) Doe deze gesneden meidoorn in de glazen pot en laat ongeveer 2 cm leeg onder het deksel. Giet de alcohol over de plantdelen tot de rand, zodat er weinig lucht overblijft. Het is belangrijk dat het menstruum (oplosmiddel, in dit geval alcohol) de plantdelen helemaal bedekt.
3) Schroef het deksel op de pot of doe ‘m dicht en plak er een etiket op met de volgende informatie:
Naam van de plant- Latijnse naam - waar je ‘m hebt gevonden - datum van het maken van de tinctuur - datum van het uitzeven van de plantdelen
4) Plaats de glazen pot in een warme, donkere plaats en laat 6 tot 8 weken macereren. Schut zo nu en dan even om alles te vermengen, zodat het niet op de bodem blijft hangen en om er ook een beetje van jouw energie in te stoppen. Hoeft niet, maar is wel leuk en goed. Ik vergeet de tincturen vaak en zeef ze pas een paar maanden later. Dat is niet erg, zolang de alcohol de plantdelen helemaal bedekt. Dan blijft het gewoon goed. In Westerse kruidengeneeskunde wordt vaak 2 weken genoemd en in Chinese kruidengeneeskunde kunnen ze tincturen maanden en soms zelfs jaren laten zitten. Dus het is maar net hoe jij het wilt doen.
5) Na deze tijd van macereren is het moment aangekomen om de tinctuur te zeven! Ik gebruik daar graag een glazen pot voor, of kom, hang daar een kleine fijne zeef in, die ik bedek met een stuk kaasdoek. Langzaam giet je dan de alcohol met het plantmateriaal in de kaasdoek. Uiteindelijk wring je als het ware de kaasdoek langzaam uit zodat alle tinctuur eruit geperst wordt. Het plantmateriaal kan je in de compost gooien.
6) Nu alleen nog de tinctuur in de flesjes doen, met een trechter. Etiketje erop en je hart staat te springen om dit te gebruiken!
Neem 20 druppels tinctuur, driemaal daags. Gebruik gedurende enkele maanden zonder onderbreking om het effect op te bouwen.
Tinctuur met bloeiende toppen èn bessen
Met deze tinctuur heb je alle kwaliteiten van de meidoorn te pakken. Begin met een tinctuur van bloeiende toppen in mei, zoals hierboven beschreven. Laat alleen iets meer ruimte vrij voor de bessen. Je laat dit macereren tot september, waar je de bessen toevoegt. Je laat dit dan nog 6-8 weken staan. Je kan ook de twee tincturen apart maken en die later samenvoegen.
-
Infusie
Als je liever thee drinkt:
Voor een infusie van de bloeiende toppen van de meidoorn doe je een eetlepel toppen voor één kop thee of drie voor een liter. Laat 10 tot 20 minuten afgedekt staan. Drink drie koppen per dag.
Rosalee de la Forêt heeft een andere manier van het maken van meidoorn infusie. Zij maakt meidoornthee met bladeren en bloemen als volgt: « Maal de meidoornbladeren en -bloemen vlak voor het zetten van de thee. Doe ze in een ‘French press’ of een ander soort theepot. Breng water aan de kook en voeg dit toe. Laat afgedekt 3 tot 10 minuten trekken. Zeef en voeg naar wens zoetstof toe.»
Capsules
Capsules met het gedroogde kruid zijn handig voor langdurig gebruik. Over het algemeen 2 capsules, driemaal daags.
Combinaties
Combineer meidoorn met ginkgo biloba voor een vaatversterkend tonicum ter verbetering van een slecht geheugen. Deze combinatie werkt ook goed bij pulserende tinnitus. Bij mij duurde het niet lang voor dat echt een verschil maakte. Als ik het vergeet te nemen, merk ik meteen het verschil.
Voor hoge bloeddruk: combineer meidoorn met citroenmelisse en haverstro.
Andere combinaties voor hoge bloeddruk zijn: meidoorn en passiebloem. Of een thee gemaakt van meidoornbessen, -bladeren of -bloemen, gecombineerd met duizendblad en hartgespan.
Om te ontspannen voor het slapengaan: combineer meidoorn en passiebloem in thee- of tinctuur vorm.
-
Belangrijk
Over het algemeen is de meidoorn een heel veilig kruid voor mensen die geen andere medicijnen gebruiken. Er zijn geen belangrijke bijwerkingen geconstateerd. Zelden kan een grote dosis van de bladeren en bloemen maagklachten veroorzaken. Verlaag in dat geval de dosis.
➣ Waarschuwing: Meidoorn mag niet worden gebruikt door mensen die lijden aan diastolisch hartfalen. Er kunnen interacties optreden met voorgeschreven medicijnen. Raadpleeg een medisch specialist als je voorgeschreven medicijnen gebruikt, met name voor hoge bloeddruk en hartaandoeningen. Meidoorn kan de werking van medicijnen op basis van digitalis en bètablokkers beïnvloeden.
Als je niet weet wat er in je lichaam gaande is, raadpleeg eerst een arts.
-
-
Bestanddelen
Bloeiende toppen:
Dit zijn de delen met de meest geneeskrachtige werking.
- Flavonoïden (hyperoside - vitexine - vitexine-2-rhamnoside - spireoside - rutine) - deze zijn verantwoordelijk voor veel van de cardiovasculaire effecten, zoals vaatverwijding en de werking van de antioxidanten.
- Oligomere proanthocyanidinen (OPC's) - een subtype van polyfenolen, belangrijk voor vaatbescherming en capillaire sterkte.
- Fenolzuren (chlorogeenzuur - cafeïnezuur)
- Triterpeenzuren (ursolzuur - oleanolzuur)
- Biogene aminen (kleine hoeveelheden - waaronder trimethylamine)
Bessen:
Qua voedingswaarde zijn de bessen rijker dan de bloemtoppen, maar medicinaal iets minder krachtig.
- Proanthocyanidinen (OPC's) - deze zijn in de bessen vaak hoger dan de proanthocyanidinen in de bloemtoppen.
- Flavonoïden - in kleinere hoeveelheden dan in de bloemtoppen.
- Anthocyaninen (cyanidine derivaten) - verantwoordelijk voor de rode kleur van de bessen en voegen antioxiderende eigenschappen toe.
- Organische zuren (citroenzuur - appelzuur)
- Suikers (fructose - glucose)
- Pectine - ondersteunt de spijsvertering
- Vitamine C (kleine hoeveelheden)
- Vitamine A (kleine hoeveelheden)
-
Energetische eigenschappen: Neutraal, mogelijk licht verkoelend
Smaak: Zoet
Heersende planeet: Mars
Heersende element: Vuur
✻
Eetbaar
De jonge, lichtgroene lentebladeren kunnen aan salades worden toegevoegd of gewoon zo van de boom worden gegeten.
De bessen zijn eetbaar, maar een beetje melig. Ze bevatten één of meer pitten. Heel voedzaam en rijk aan zetmeel. Ze bevatten ook suikers, pectine en vitamine C.
Je kan ze rauw eten, als je er niet teveel in één keer van eet. Het is ook beter als je de pitjes niet doorslikt. De beste manier om ze te bereiden is door ze te koken en vervolgens te pureren, wat een basis vormt voor desserts, jam, gelei en siropen. Gemengd met bloem kunnen ze worden gebruikt om pannenkoeken of brood te maken.
Ook met de gedroogde bessen kan je in de winter nog gelei maken.
Hout
Het hout van de meidoorn is erg hard en wordt gebruikt voor het maken van kleine voorwerpen. Het is ook een geweldige brandstof, die het heetste houtvuur produceert dat bekend is en vroeger zelfs beter werd gevonden dan eikenhout voor het verwarmen van ovens. Van de doorns kunnen naalden of vishaken worden gemaakt.
✻
Deze boom heeft zoveel te bieden. Zeker in deze tijd van zonnestormen, hartebreek over alles wat er gebeurd op onze planeet en ongezond voedsel is meidoorn van waarde om dichtbij je te houden.
❦
Ik eindig deze ode aan de meidoorn met deze mooie tekst van Judith Berger, die ook zo verwoordt hoe ik de meidoorn zelf ervaar.
« Zitten bij de meidoorn of het drinken van een aftreksel van de bloemen, bladeren of bessen helpt ons in harmonie te komen met de hartslag van de aarde. »
-
🌿 De verstrekte informatie over kruidenmiddelen en planten is alleen bedoeld als algemene informatie en voor educatieve doeleinden. Niet bedoeld om een medische aandoening te diagnosticeren, behandelen, genezen of te voorkomen. Verantwoordelijkheid en heldere beslissingen liggen in ieders eigen handen. Fijn hè!
❦
Bronnen:
Science and Art of Herbalism - Rosemary Gladstar cursus
Encyclopedia of Herbal Medicine - Andrew Chevalier
A-Z Guide to Drug-Herb-Vitamin Interactions
Herbal Recipes for Vibrant Health - Rosemary Gladstar
A Modern Herbal - Mrs. M. Grieve
Le Petit Larousse des Plantes Médicinales
Encyclopédie des Plantes Magiques - Scott Cunningham
Herbal Rituals - Judith Berger
Rosalee de la Forêt podcast
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9197671/
AltheaProvence video
The Flowering Hawhorn - Hugh Ross Williamson
https://www.glastonburyabbey.com/myths-and-legends.php
Foto’s zijn vooral zelfgemaakt, andere plaatjes:
John Collier - Queen Guinevere’s Maying (1900)
Journal Champêtre d’Edith Holden - Edith Holden
https://druidry.org/druid-way/teaching-and-practice/druid-tree-lore/hawthorn